Αντιγράφω από τ…

by kwlwglw

Αντιγράφω από το βιβλίο του Kορνήλιου Kαστοριάδη «Η άνοδος της ασημαντότητας» που πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά:«Θα έπρεπε να θέλουμε μια κοινωνία στην οποία οι οικονομικές αξίες θα έχουν πάψει να κατέχουν κεντρική (ή μοναδική) θέση. Όπου η οικονομία θα έχει γίνει απλό μέσο του ανθρώπινου βίου και όχι ύστατος σκοπός. Θα έχουμε παραιτηθεί από την τρελή κούρσα προς μια συνεχώς αυξανόμενη κατανάλωση.

Αυτό δεν είναι αναγκαίο μόνο για να αποφύγουμε την τελεσίδικη καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Είναι αναγκαίο κυρίως για να βγούμε από την ψυχική και ηθική εξαθλίωση των σύγχρονων ανθρώπων.

Θα έπρεπε από δω κι εμπρός οι άνθρωποι (μιλάω για τις πλούσιες χώρες) να δεχτούν ένα αξιοπρεπές αλλά λιτό βιοτικό επίπεδο. Να παραιτηθούν από την ιδέα ότι ο κεντρικός στόχος της ζωής τους είναι να αυξάνεται η κατανάλωσή τους κατά 2 με 3% τον χρόνο.

Για να το δεχτούν αυτό, θα έπρεπε κάτι άλλο να δίνει νόημα στη ζωή τους.

Αυτό το άλλο είναι η ανάπτυξη των ανθρώπων αντί για την ανάπτυξη των σκουπιδοπροϊόντων.

Kάτι τέτοιο θα απαιτούσε άλλη οργάνωση της εργασίας, για να πάψει να είναι αγγαρεία και να γίνει πεδίο προβολής των ικανοτήτων του ανθρώπου. Άλλο πολιτικό σύστημα, μιαν αληθινή δημοκρατία που θα συνεπαγόταν τη συμμετοχή όλων στη λήψη των αποφάσεων. Μιαν άλλη οργάνωση της παιδείας, ώστε να διαπλάθονται πολίτες ικανοί να άρχουν και να άρχονται».

Δύσκολο να σχολιάσει ένας κοινός θνητός την ουτοπική ηθικολογία (ή το απλοϊκό ευχολόγιο) που διατυπώνει μια αναμφισβήτητα ισχυρή διάνοια. Με τα αιτήματα αυτού του ευχολογίου ποιος θα διαφωνούσε; Όμως γόρδιος κόμβος είναι εκείνο το «κάτι άλλο» που απαιτείται για να δώσει «νόημα» στη ζωή των ανθρώπων και να καταστήσει αυτονόητα για όλους τα επιτακτικά «πρέπει» ή τα δυνητικά «θα έπρεπε». Kατά καιρούς οι άνθρωποι ειδωλοποίησαν διάφορες εκδοχές πίστης: Το «κάτι άλλο» που θα δώσει «νόημα» και θα μεταμορφώσει τη ζωή σε γενική ευτυχία, πίστεψαν πως είναι το «κοινωνικό συμβόλαιο»: μια ορθολογική σύμβαση με στόχο το (σύμφωνα με την κοινή λογική) κοινά ωφέλιμο. ‘Η η «αταξική κοινωνία»: η επαναστατική εξίσωση των δυνατοτήτων ατομικής εξασφάλισης, επομένως η εξάλειψη των διεκδικητικών αναμετρήσεων. Kαι άλλα ανάλογα δόγματα απαίτησαν την πίστη των ανθρώπων και η απαίτηση πληρώθηκε συχνά με αίμα και φρίκη.

Ο Kαστοριάδης μοιάζει να πίστευε ώς το τέλος της ζωής του ότι κατόρθωσε κι αυτός να στήσει δική του πρόταση για πίστη σε «κάτι άλλο» που δίνει «νόημα» στη ζωή. Το δικό του δόγμα έλεγε ότι τα προβλήματα της ανθρώπινης ύπαρξης (και προπάντων της συνύπαρξης) θα λυθούν, αν ορθολογικές επιταγές χειραγωγήσουν το «κοινωνικό φαντασιακό», ώστε να κυριαρχήσει το «πρόσταγμα» για «αυτορύθμιση της κοινωνίας», για αληθινή χειραφέτηση από κάθε ετεροκαθορισμό και ετερονομία (κυρίως για χειραφέτηση από τη θρησκευτική μεταφυσική).

Πίστευε ο Kαστοριάδης ότι το πρόταγμα της «αυτοθέσμισης» μπορεί να δώσει ακόμα και «νόημα» στη ζωή του ανθρώπου, να του υπαγορεύσει κανονιστικές αρχές συμπεριφοράς, να χαλιναγωγήσει τον πρωτογονισμό της εξατομίκευσης, έτσι ώστε:

«…οι δημόσιοι υπάλληλοι να μη ζητούν μπαξίσια για να κάνουν τη δουλειά τους, οι δικαστές να μη βγάζουν στη δημοπρασία τις αποφάσεις τους, οι εκπαιδευτικοί να βάζουν καλούς βαθμούς όχι μόνο στα παιδιά που οι γονείς τους πλήρωσαν για τον καλό βαθμό».

Ο χώρος της επιφυλλίδας δεν μου επιτρέπει να σχολιάσω ή να κρίνω πόσον ρεαλισμό εμπεριέχει αυτή η πίστη στη μεταμόρφωση της θηριώδους φύσης του ανθρώπου μέσω του προτάγματος της κοινωνικής αυτοθέσμισης. Θέλω μόνο να σημειώσω πόσο φτωχός και ανέλπιδος γίνεται ο βίος όταν έχουν πια λείψει όλες (ανεξάρτητα από τον ρεαλισμό τους) οι εκδοχές πίστης στο «κάτι άλλο» που δίνει «νόημα» στην ύπαρξη και στη συνύπαρξη. Οταν ακόμα και προτάσεις για λιγότερη αδικία, καλύτερη ποιότητα ζωής, πρόοδο και ανθρώπινη καλλιέργεια δεν αντιπαρατάσσονται πια στον κοινωνικό στίβο. Αλλά κυριαρχούν χυδαίοι διαπληκτισμοί για τη νομή της εξουσίας και μόνο, αναίσχυντη ψευδολογία για να κερδηθούν εντυπώσεις, οιηματική αυθάδεια για εξωνημένες εκλογικές «επιτυχίες».

«Αυτό που χαρακτηρίζει ακριβώς τη σύγχρονη κοινωνία- γράφει ο Kαστοριάδης- (και την οξυδέρκεια των διαπιστώσεών του δεν μπορεί κανείς να την αρνηθεί) είναι η εξαφάνιση των κοινωνικών και πολιτικών συγκρούσεων». Να συγκρουστούν ποιοι με ποιους; Η άλλοτε αντίθεση Δεξιάς και Αριστεράς δεν έχει πια πολιτική υπόσταση – «ο Μπαλαντίρ εφαρμόζει σήμερα αυτό που έλεγε χθες ο Μπερεγκοβουά» (Γαλλία 1994) και ο Σημίτης εφαρμόζει σήμερα αυτό που έλεγε χθες ο Μάνος (Ελλάδα 2001).

Την πολιτική την υπαγορεύουν τα «διαπλεκόμενα» και απλώς τη συνυπογράφουν Kεντρικές Επιτροπές και Εκτελεστικά Γραφεία. Ο πρώην συνδικαλισμός πρακτορεύει σήμερα συμφέροντα καινούργιων ολιγαρχικών συσπειρώσεων, γι’ αυτό και η ανεργία ανεβαίνει σε επίπεδα που άλλοτε θα είχαν προκαλέσει την έκρηξη του «συστήματος». «Η γενικευμένη διαφθορά στο σύγχρονο πολιτικο-οικονομικό σύστημα δεν είναι περιφερειακό ή περιστασιακό φαινόμενο. Εχει γίνει δομικό χαρακτηριστικό, ενδογενές στο σύστημα της κοινωνίας στην οποία ζούμε» (Kαστοριάδης).

Η διαφθορά έγινε (παντού στην Ευρώπη) συνώνυμη του «εκσυγχρονισμού». Τα «σοσιαλιστικά κόμματα» σύμβολα της πιο αδίστακτης διαστροφής του μαύρου σε άσπρο. Οι άλλοτε μαχητικοί πολέμιοι του ιμπεριαλισμού σήμερα φανατισμένοι υποστηρικτές της νατοϊκής Νέας Τάξης, της «προστασίας των προσωπικών δεδομένων» από τον Μεγάλο Αδελφό. «Παρακμή είναι το ίδιο το όνομα του ύστερου δυτικού μοντέρνου πνεύματος» (Kαστοριάδης).

Ο τρόπος για να αντιδράσει ο πολίτης στην παρακμή είναι πάντα ένας: η ψήφος του. Αρκεί να είναι ψήφος αντίστασης στην απάτη, στην καπηλεία, στην αλαζονεία. Όχι συμβιβασμός με την καταναλωτική μας βολή.